Commodianus

‘Trompetgeschal vanuit de hemel,
de Heer slaat Zijn ogen neer,
zodat de aarde begint te beven.’

Zo beschrijft Commodianus in zijn Ik wijs de weg! (Instructiones) het einde van de wereld. In indringende verzen richt deze dichter uit de derde eeuw na Christus zich tot heidenen en joden, beginnende gelovigen en bisschoppen, en probeert hij hun de weg naar het eeuwige leven te wijzen.

Met zijn Ik wijs de weg! behoort Commodianus tot de vroegste vertegenwoordigers van christelijke poëzie in het Latijn. Zijn werk ontstond in een periode waarin het christendom zich nog een plaats moest verwerven binnen de Latijnse literatuur. Dat is merkbaar in taal en vorm: de verzen zijn direct, vaak onregelmatig en wijken duidelijk af van de klassieke poëzie van Vergilius en Ovidius. Daarbij zijn de gedichten opgebouwd als acrostichons, waarbij de beginletters van de verzen samen de titel van het gedicht spellen. Zo bieden de Instructiones een zeldzaam inkijkje in een christelijke literatuur die nog volop in ontwikkeling is.

De Instructiones bewegen zich van kritiek op heidense religie en oproepen tot bekering naar richtlijnen voor het leven binnen de christelijke gemeenschap en indringende beschrijvingen van het laatste oordeel. De verzen zijn soms ruw van vorm, maar getuigen van een sterke religieuze overtuiging en een grote betrokkenheid bij het lot van anderen.

Deze uitgave bevat de eerste Nederlandse vertaling ever van de Instructiones, voorzien van inleiding en toelichtingen.

Naast het papieren boek levert uitgeverij Damon voor de liefhebber gratis een PDF van de Latijnse tekst die de basis vormt vande vertaling.
Voor deze gratis PDF kunt u HIER klikken (directe link naar de site van Damon).
U vindt het bestand tevens HIER (site van Vincent Hunink).

OVER HET EINDE VAN DEZE WERELD

Trompetgeschal vanuit de hemel:

de leeuw is uit de weg geruimd!

Meteen een duisternis die invalt

met aan de hemel groot gedruis.

De Heer slaat Zijn ogen neer,

zodat de aarde begint te beven.

Ook roept Hij uit met luide stem,

zodat de hele wereld het hoort:

‘Kijk, lange tijd heb Ik gezwegen

en verdragen wat u deed.’

Dan klinkt als uit één mond geschreeuw,

er is geween, gesteun. Te laat!

Gejammer. Tranen. Maar geen uitstel

wordt verleend aan immorelen.

Hoe kan een moeder haar zuigeling

nog helpen als zij zelf verbrandt?

Met vuur en vlam zal de Heer Zijn oordeel

vellen over immorelen.

De gerechten zal het vuur niet raken,

het likt er even langs, niet meer.

Allen zitten onder één dak,

maar een deel beweent het vonnis.

De hitte wordt dan zo intens

dat zelfs de stenen ervan smelten.

Winden persen zich samen tot

bliksems, de toorn des hemels gaat

tekeer, en goddelozen grijpt het

vuur. Nee, vluchten kan niet meer.

Nergens toeverlaat of steun,

geen scheepje dat nog redding biedt.

Maar bij de heidenen zullen de vlammen

zich splitsen en een deel bewaren.

Die mogen dan nog duizend jaar

gaan zorgen voor de heiligen.

En later, na die duizend jaar,

gaan ze alsnog de Gehenna in,

inclusief schepping waar ze van waren:

alles gaat in vlammen op.